Magisterium z pogardy

21/04/2026   autor: KJ

W małych społecznościach zaufanie buduje się latami, ale pogardę można zasiać w jedno popołudnie – wystarczy do tego oprawiony w ramki dyplom i niezachwiane przekonanie, że litery przed nazwiskiem stanowią szlachecki glejt, dający prawo do patrzenia na sąsiadów jak na statystów w filmie o własnej wybitności. To zjawisko ciche, ale toksyczne, które roboczo można nazwać inteligentnym analfabetyzmem relacji. Jest to szczególny stan umysłu, w którym wykształcenie nie służy do rozumienia świata, lecz do budowania muru oddzielającego „oświeconą jednostkę” od rzekomo ciemnego ludu, który – w narracji tejże jednostki – nie robi nic innego, jak tylko zazdrości jej edukacyjnego sukcesu. Ta iluzja oblężonej twierdzy intelektu jest jednak wyjątkowo dziurawa, bo na tych samych peryferiach mieszkają przecież inżynierowie czy doktorzy, którzy potrafią pić kawę z sąsiadem, nie czując potrzeby wystawiania mu ocen z jego własnego życia.

Prawdziwa tragedia zaczyna się tam, gdzie wiedza przestaje być narzędziem poznania, a staje się protezą dla kulejącego charakteru. Osoba dotknięta tym rodzajem edukacyjnego narcyzmu tworzy wokół siebie społeczną pustynię, karmiąc się poczuciem bycia „jedyną sprawiedliwą” w morzu amatorstwa i bałaganu. To postać, która nie dyskutuje, lecz poucza o standardach, często z wyżyn swojego dawnego doświadczenia w „poważnych instytucjach” dużych miast. W jej świecie prowadzenie lokalnych spraw to jedynie „zabawa”, a prawdziwym wyzwaniem jest zapanowanie nad chaosem, który widzi wszędzie dookoła. Ta obsesja kontroli przybiera formę niemal policyjną: to gorliwe fotografowanie źle zaparkowanych samochodów, to anonimowe donosy na forach o każdym nieodśnieżonym metrze chodnika, to publiczne biczowanie gminy za dziurę w drodze, nawet jeśli ta – co za ironia – należy akurat do powiatu. Liczy się sam akt oskarżenia, moment, w którym można poczuć się kimś lepszym.

Ten mechanizm „społecznego prokuratora” karmi się hipokryzją. Ta sama osoba, która z linijką w ręku mierzy czas reakcji pługopiaskarek, bez mrugnięcia okiem przekracza granice cudzej prywatności, gdy tylko w grę wchodzą pieniądze lub nieruchomości. Nagle „standardy rzetelności”, o których tak chętnie poucza, ustępują miejsca zwykłemu wścibstwu. Kto, komu i za ile sprzedał działkę? Prawo własności jest dla niej święte tylko wtedy, gdy dotyczy „elit”, gdy dotyczy „zwykłego mieszkańca”, staje się przedmiotem kuluarowych śledztw i podejrzeń. To nowa forma feudalizmu: domagać się od sąsiadów szwajcarskiego porządku, jednocześnie z butami wchodząc w ich portfele i życiowe wybory.

Fascynującym elementem tej gry jest przekonanie, że każdy krytyczny komentarz pod adresem takiego „arbitra elegancji” wynika z faktu, iż otoczenie nienawidzi go za wiedzę i standardy, których samo nie posiada. To brutalne odwrócenie rzeczywistości. Nikt już nie zazdrości magisterium tak, jak nie zazdrości się posiadania dowodu osobistego. Prawda jest bolesna: to nie sąsiedzi zazdroszczą wykształcenia, lecz to owa jednostka podświadomie zazdrości im autentyczności i zdolności do tworzenia wspólnoty, z której sama się wypisała, wybierając rolę wiecznego recenzenta cudzych błędów. Jej edukacja poniosła klęskę na najbardziej podstawowym poziomie – nie nauczyła jej bowiem, że mądrość, która zamiast zajmować się sensem, woli fotografować cudze zderzaki i wytykać nieodśnieżone krawężniki, jest w rzeczywistości jedynie formą wyrafinowanego kalectwa. Jeśli Twoje studia nie dały Ci narzędzi do zrozumienia człowieka mieszkającego za płotem, to nie były one podróżą ku oświeceniu, lecz jedynie drogim kursem budowania murów, za którymi w końcu zostaje się zupełnie samym.